توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٧ - ايجاز حذف و موارد آن
و كان ورائهم ملك يأخذ كلّ سفينة غصبا .
كه تقدير آن سفينة صحيحة يا نظير آن مىباشد بدليل ما قبل آيه.
يا محذوف شرط بوده چنانچه قبلا گذشت و يا جواب شرط مىباشد كه حذف آن براى مجرّد اختصار بوده مانند:
و اذا قيل لهم اتّقوا ما بين ايديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون كه تقدير آن: اعرضوا بوده بدليل ما بعد آن.
و يا حذف بخاطر آنستكه بدينوسيله دلالت شود محذوف چيزى استكه وصف بآن احاطه ندارد يا آنكه نفس سامع بهرطرفى كه ممكن است متمايل شود.
مثال ايندو فرض آيه شريفه ذيل است:
و لو ترى اذ وقفوا على النّار .
يا محذوف غير آنچه ذكر شد مىباشد مانند:
لا يستوى منكم من انفق من قبل الفتح و قاتل .
تقدير آن و من انفق من بعده و قاتل مىباشد بدليل ما بعد آيه.
ايجاز حذف و موارد آن
شارح گويد:
كلمه ايجاز الحذف معطوف است بر ايجاز القصر يعنى:
ايجاز بر دو قسم است: ايجاز قصر و ايجاز حذف